قواعد اصلی مدیریت کلاس درس

1-حضور به موقع:

علت بسیاری از مشکلات کلاس دیر رسیدن معلم در کلاس یا آماده کردن ابزار و وسایل بعد از استقرار دانش آموزان در کلاس است. معلم می تواند با شروع به موقع درس امکان بروز مشکلات را از میان ببرد و علاوه بر آن شایستگی و کارایی فردی خویش و اهمیت کاری را که باید انجام شود به دانش آموزان نشان دهد.

2-آمادگی کامل:

منظور از آمادگی تنها در امور مهم مثل آمادگی در موضوع درس نیست بلکه به امور جزئی هم نظر دارد. آماده نبودن امکانات برای یک فعالیت، کمبود صندلی، کم بودن وسیله آموزشی به نسبت جمعت دانش آموزان،، نبودن وسایل، نصب پروژکتور و ....

3-استقرار سریع کلاس برای شروع:

همین که معلم و دانش آموزان در کلاس حاضر شدند درس باید سریعا طبق برنامه آغاز شود، در این حال توجه بچه ها به معلم و یادگیری معطوف می شود. اگر شاگردان مدت زیادی به حال خود واگذار شوند، خود تصمیم می گیرند که کار را آغاز کنند یا خیر.

4-تاکید بر همکاری کامل کلاس:

حتی با وجود یک شروع خوب، موقعیت هایی پیش می آید که بعضی از بچه ها مشغول صحبت بوده و متوجه شروع کار نمی شوند و هنوز به هر علتی صدای نامفهوم سخن گفتن باقی می باشد؛ قانون این است که قبل از شروع کار همکاری کامل از جانب همه وجود داشته باشد. دادزدن سر کلاس فایده ای ندارد، از راه هایی مثل صدازدن نام دانش آموز یا دانش آموزان، دست ها را محکم به هم زدن، زدن محکم و قاطع خط کش روی میز و... استفاده کنید. آنچه مهم است روش معلم باید قاطع، تند و موثر باشد و بچه ها بفهمند که منظور معلم شروع درس است.

5-استفاده قاطع و موثر از صدا:

وسیله عمده ی ارتباطی میان معلم و کلاس صداست. صدا وسیله ای است که از طریق آن به یادگیری دانش آموزان کمک شده و معلم از طریق آن اکثر عوامل مدیریت را تجربه می کند، این صدا باید رسا، قاطع، روشن و واضح به کار رود.

6-هوشیاری نسبت به وقایع کلاس:

معلمین موفق این احساس را در کلاس به وجود می آورند که در پشت سر هم چشم دارند. آن ها در طول کلاس راه می روند، از ارتباط چشمی استفاده می کنند و جاهایی از کلاس را که احتمال دارد منشاء بروز مشکل باشد شناسایی می کند.

7-تجزیه و تحلیل وقایع کلاس:

شناخت معلم از دلایل پنهان رفتار بچه ها، مشاهده دقیق اشتباهی که رخ داده و تجزیه و تحلیل عوامل دخیل در آن، بررسی عملکرد خویش از نظر رفتار با دانش آموزان مانند استفاده از یک نوار ویدئو از درس، یادداشت برداری، حضور یک همکار در کلاس درس معلم و....

8-داشتن فنون روشن و شناخته شده برای مقابله با بحران ها:

گاهی وقت ها موقعیت هایی پیش می آید که از نظر افراد کلاس غیرعادی جلوه می کند. اگر معلم و دانش آموزان هر دو کاملا آمادگی داشته و به درستی بدانند چه کاری باید انجام شود، این وقایع به سادگی و بدون تهدید کنترل کلاس رفع می شود. کل حادثه کم اهمیت شمرده می شود و با کارایی و مهارت با آن برخورد می شود.

9-بذل توجه مناسب معلم:

بررسی کلاس ها نشان می دهد که معلمین مقدار نامناسبی از وقت خود را صرف افراد یا گروه های خاص می کنند مثلا توجه به بچه های باهوش تر و رهاکردن بچه های ضعیف تر، بچه هایی که نادیده گرفته و به حال خود رها می شوند به سرعت به مرکزی برای فعالیت های آشفته کلاس در می آیند. معلم با زمان بندی مناسب می تواند رهنمودهای مناسبی به تک تک دانش آموزان بدهد و کمک کند تا احساس کنند وی مراقب کار آن ها و پیشرفت ایشان است.

10-بازخورد سریع:

کاری که به سرعت بازخورد داده شود و به شاگردان پس داده شود نه تنها به یادگیری آنان کمک می کند. از نظر کنترل کلاس این کار روابط خوب میان شاگرد و معلم را حفظ می کند. تکلیف باید همواره با خنده و جملات مهرآمیز برگردانده شود.

11-اطمینان از وفای به قول ها:

اگر معلم قول می دهد که به نحوی به یک دانش آموز کمک کند یا کار خاصی را برای کلاس انجام دهد، این قول باید قابل اجرا بوده و به آن عمل شود، اگر یک قول و قرار به علل خارج از کنترل هم باید نقض شود، باید دلایل آن امر کاملا برای کلاس توضیح داده شود و به نحوی جبران شود.

12-استفاده خوب از سوال ها:

معلمی که سوال های فراوان برای کلاس مطرح می کند، فن پرارزشی را برای فعال و هوشیار نگه داشتن همه ی کلاس به کار می برد. سوالات مقدماتی و متنوع معلم، باعث حفظ علاقه شاگردان شده و به تمرکز حواس و توجه آن ها نسبت به معلم کمک می کند.

13-فراهم آوردن موفقیت های مناسب برای فعالیت های تجربی:

این یک قاعده تجربی است که صحبت معلم و ارائه بخشی از درس نباید بیش از یک دقیقه تا یک دقیقه و نیم (بسته به توانایی کلاس) به ازای هر سال از سن دانش آموزان وقت بگیرد. در یک کلاس بچه های باهوش ده ساله می توان توقع است که برای 15دقیقه بدون خستگی به صحبت هم گوش دهند. منظور این است که صحبت بیش از این اندازه باعث بروز مشکلاتی در کنترل کلاس خواهد شد. همین که این مدت به سر آمد باید شاگردان فرصتی برای کار عملی داده شود.

14-برقراری نظم و ترتیب فیزیکی قابل استفاده در کلاس:

نظارت بر قرار گرفتن صندلی ها و نحوه نشستن، نحوه قرار گرفتن اشیاء و ....

15-چاره جویی برای مشکلات دانش آموزان:

هیچ چیز به اندازه تلاش یک شاگرد برای جلب توجه معلم رنج آور نیست، در هر مورد دانش آموزاضطرابی را متحمل می شود که معلم به علت کار زیاد از آن غافل می ماند. سازماندهی خوب کلاس همیشه به معلم زمان و مکان کافی برای فهمیدن این اضطراب می دهد. معلم باید دوستانه آماده گوش دادن به مسائل و مشکلات فردی آن ها باشد.

16-به پایان رساندن درس با موفقیت:

معلم در پایان کلاس باید زمان کافی به دانش آموزان بدهد تا رفع اشکال کنند جدا شدن از کلاس با واژه ها یا رفتارهایی دوستانه اهمیت دارد.

منبع: کتاب کنترل کلاس مولف: دیوید فونتانا / مترجم: ساده حمزه